Dementievriendelijke Uitvaartzorg rust op 4 pijlers:

 

1. Vaardigheden van de uitvaartverzorger

De meeste familieleden hebben de wens –  al dan niet uitgesproken  – om een dichtbijstaand familielid met dementie te betrekken bij de uitvaart van hun familielid. Hun ouder, broer, zus, tante of oom hoort er gewoon bij te zijn is het overheersende gevoel.

Het overgrote deel van de direct betrokkenen denkt –  al dan niet uitgesproken – dat het beter is om hun familielid met dementie juist zo min mogelijk te betrekken bij een uitvaart.

Een dementievriendelijke uitvaartverzorger is zich bewust van dit vaak voorkomende verschil tussen wens en overtuiging en kan de volgende vaardigheden inzetten om deelname van mensen met dementie mogelijk te maken:

 

  • Ontwapenende vragen stellen

Met mobiliserende vragen breng je een verkennend gesprek op gang. Open vragen nodigen alle betrokkenen aan tafel uit om hun gedachten en gevoelens uit te spreken. Met deze vragen bouw je bovendien vertrouwen bij de familie op als deskundige op dit terrein. Enkele voorbeelden:

Mag ik meedenken over de mogelijkheden om uw ……… bij de uitvaart te betrekken?

Wie begeleidt uw …………. het meest?

Wie vertrouwt uw …………. het meest, op dit moment?

Hoe denkt u hier over 4 weken over?

Weet u zeker dat het onmogelijk is?

Wat als uw …….. volgende week veel helderder is dan vandaag?

Welke mogelijkheden en belemmeringen ziet u voor uw …….. bij het afscheid en de uitvaart?

 

  • De mens met dementie kunnen betrekken

De vraag ‘Mag uw ……… deelnemen aan het gesprek over de uitvaart?’ is misschien wel de meest ontwapenende vraag die je kunt stellen. De overtuigingen over de (on)mogelijkheden om de mens met dementie te betrekken bij het dagelijks leven komen dan ter sprake.

Uit de training herinner je je wellicht het interview met Henk, de adviseur met dementie, die uitspreekt dat mensen met dementie de wens hebben om zo lang mogelijk aan het dagelijks leven te blijven deelnemen.

Voor de directe familie en verzorgers is het benoemen van deze mogelijkheid vaak een echte eyeopener.

Uit de trainingsvideo’s en tijdens de rollenspellen heb je gezien er ervaren hoe je mensen met dementie kunt betrekken bij dagelijkse gebeurtenissen en het voorbereiden van de uitvaart.

Keurmerk Dementievriendelijk noemt dat ACHTzaam omgaan met dementie. ACHT staat voor:

Afstemmen

Contact maken

Helpen

Teruggeven

 

  • De familie helpen om beschikbaar te zijn en samen te zijn

De meeste uitvaartbegeleiders hebben een geheel eigen werkwijze om de taken en activiteiten bij de voorbereiding te ordenen en te plannen. De wensen en behoeften van een persoon met dementie vragen tijd en aandacht van de betrokken familieleden. Het is  daarom van belang om daarop in te spelen met een aanpak die de familie de tijd en ruimte geeft om:

samen met hun ……. naar de opbaring te gaan; één of meerdere malen

met hun …….. de rouwkaart te bekijken, een foto uit te zoeken en de bijeenkomst voor te bereiden

met de nauw betrokken verzorgers te spreken over de uitvaart

 

Om de nodige tijd vrij te maken is het zinvol om de belangrijkste besluiten en activiteiten te bundelen binnen de eerste 2 dagen na het overlijden.

Denk aan

opstellen en verzenden van de rouwkaart

keuze van de kist, rouwvervoer en catering

opbaren

globale indeling van de afscheidsbijeenkomst

 

2. Structuur van de uitvaart

De kunst bij een dementievriendelijke uitvaart is recht te doen aan de behoeften, mogelijkheden en beperkingen van alle bij deze uitvaart betrokken mensen.  Een aangepaste en vooral flexibele structuur van de uitvaart vergroot de mogelijkheden om een persoon met dementie te betrekken bij afscheid en uitvaart.

 

  • Aangepaste volgorde

De eerder beschreven aanbevelingen om de familie te helpen om tijd vrij te maken, waarin men beschikbaar is en samen kan zijn met de persoon met dementie, hebben invloed op de volgorde van de activiteiten van de uitvaart, bijvoorbeeld  door bundelen van belangrijke besluiten en activiteiten.

 

  • Beslispunten en -momenten

Bij een dementievriendelijke uitvaart zijn de te besluiten onderwerpen en de momenten waarop wordt besloten vaak anders dan bij andere uitvaarten. De ervaring leert dat de voorbereidingen van de afscheidsbijeenkomst meestal minder organisch verlopen.

Beslispunten en -momenten die aandacht vragen:

Op welk moment wordt ……… geïnformeerd over het overlijden?

Vanaf welk moment wordt …….. betrokken bij het bespreken van de uitvaart?

Op welk moment wordt besloten of …….. meegaat naar de bijeenkomst(en)?

In welke mate worden condoleance en/of afscheidsbijeenkomst aangepast?

 

  • Persoonlijk afscheid

Persoonlijk afscheid nemen van de overledene is een belangrijk moment, voor de mens met dementie en voor diens familie en verzorgers. Meer dan eens vrezen familie en verzorgers de emoties die de dementerende betrokkene zou kunnen voelen en tonen. Juist deze emoties worden achteraf eerder als waardevol dan als belemmerend bestempeld.

Bij voorbereiden van het persoonlijk afscheid voor de mens met dementie zijn diverse overwegingen van belang:

Wie begeleidt …… bij persoonlijk afscheid? Welke familieleden, vriend(in), zorgprofessional?

Waar vindt persoonlijk afscheid plaats?  Op 1 of meerdere plaatsen ….  thuis, in een zorginstelling, hospice, rouwcentrum of aula?

Wanneer wordt er persoonlijk afscheid genomen? Dagelijks, op 1 of meer privémomenten of samen met belangstellenden?

 

  • Plan D

Een essentieel onderdeel van een dementievriendelijke uitvaart is een ‘plan D’  dat voorziet in directe aanpassing van het verloop van de uitvaart op momenten dat de persoon met dementie wordt ‘overvallen’ door beperkingen als gevolg van zijn ziekte.

De beschikbaarheid van een plan D wordt door de betrokken familieleden als een geruststellende factor ervaren.

Een effectief plan D heeft de volgende kenmerken:

het voorziet in alternatieve scenario’s voor condoleance, afscheidsbijeenkomst en samenzijn

het voorziet in ruimte waar de persoon met dementie zich kan afzonderen

er worden meerdere scenario’s beschreven; waaronder pauzeren, afzonderen en vroegtijdig vertrek

het plan vormt een leidraad voor de persoon met dementie, de familie, de verzorger, de locatiebeheerder en je eigen organisatie

het beschrijft de scenario’s en aanpak in voldoende detail voor alle beoogde lezers

 

3. Organisatie van de afscheidsbijeenkomst

Om je gedegen voorbereiding te kunnen ‘verzilveren’ is een zorgvuldige organisatie van de afscheidsbijeenkomst cruciaal. De ervaring leert dat aanpassen van de inhoud van de bijeenkomst aan de mogelijkheden van de persoon met dementie door de familie en belangstellenden eerder als verrijkend dan beperkend wordt ervaren.

De aandachtspunten voor een dementievriendelijke afscheidsbijeenkomst zijn uiteraard situatieafhankelijk en hangen nauw samen met de persoon met dementie én de wensen van zijn familie. Veel voorkomende onderwerpen zijn:

 

  • ontvangst van de persoon met dementie

zorg voor vertrouwde gezichten

zorg voor een korte afstand tussen auto en ontvangstruimte

zorg voor goed voorbereide en vakkundige assistentie

 

  • bespreek met alle betrokkenen de volgorde van belangrijke verplaatsingen

wordt ….. vergezeld door zijn familie of door een begeleider?

betreden ….. en zijn familie/begeleider als eerste of als laatste de aula (of afscheidsruimte)?

verlaten …… en zijn familie/begeleider als eerste of laatste de aula (of afscheidsruimte)?

trekken …….. en/of zijn familie(lid)/begeleider zich direct na de bijeenkomst terug?

verlaat …….. na de bijeenkomst de afscheidslocatie of neemt hij deel aan samenzijn?

 

  • spreek de persoon met dementie aan bij opening van de bijeekomst

noem zijn/haar naam

benoem zijn/haar relatie met de overledene

spreek de lengte van die relatie uit en in welk jaar deze begon

 

  • matig zintuigelijke prikkels

in plaats van een diashow is één of enkele foto’s in een fotolijst de betere optie

kies óók muziekstukken die herkenbaar en betekenisvol voor ….. zijn

overweeg tussentijds vertrek van ……

 

  • betrek de persoon met dementie tijdens de bijeenkomst

met vertrouwde  foto’s

met vertrouwde voorwerpen, uit bijvoorbeeld zijn kamer

door aanhalen van de verhalen die ….. eventueel al dagenlang herhaalt

 

4. Communicatie met alle betrokkenen

Je zorgvuldige voorbereiding komt volledig tot zijn recht als je alle betrokkenen tijdig en toereikend informeert.

Verspreid passende informatie naar alle betrokkenen zodat je op maximale medewerking en begrip kunt rekenen.

 

De volgende aanbevelingen  zijn ontleend aan de praktijk:

Zend Plan D naar zoveel mogelijk direct betrokken familieleden/begeleider(s)

Informeer je eigen team zorgvuldig en sla daarbij niemand over; denk ook aan de chauffeurs van de rouw- en volgauto’s

Informeer de organisatie(s) waar je te gast bent; zoals rouwcentrum, crematorium, begraafplaats en restaurant

Informeer de medewerkers van de betrokken zorginstelling

Breng de belangstellenden op gepaste wijze op de hoogte van de aanwezigheid van de persoon met dementie

Geef informatie over de gewenste interactie, bijv. wel of niet condoleren

 

Met je ervaring uit de rollenspellen en bovenstaande kennis als leidraad heb je voldoende handvatten om je te bekwamen in Dementievriendelijke uitvaartzorg. Tijdens de eerste uitvaarten kom je ongetwijfeld voor onverwachte situaties te staan. Schroom niet om contact op te nemen voor een collegiale uitwisseling.

 

Tot slot volgen nog enkele

Valkuilen

Meegaan in de terughoudendheid of weerstand van de familie; deze is meestal gebaseerd op onbekendheid, schaamte of angst ‘iets’ verkeerd te doen

De persoon met dementie centraal stellen; de uitvaart gaat in eerste instantie over afscheid van de overledene

Vergeten om de persoon met dementie om inbreng te vragen; elke inbreng van ….. is belangrijk en troostrijk voor ….. en zijn familie

Aannemen dat de zorgprofessionals weten wat er bij deze uitvaarten wel en niet mogelijk is

Onvoldoende doorvragen naar denkbeelden bij betrokkenen over betrekken van …….. bij afscheid en uitvaart

error: NB: Kopieren uitsluitend toegestaan met onze schriftelijk toestemming.